Enstrümantal şartlandırma, bir davranışın ödüllendirilmesi veya cezalandırılması yoluyla öğrenilmesini sağlayan bir öğrenme sürecini ifade eder. Bu şartlandırma şeklinde, davranış, arzu edilen sonuçların elde edilmesine yönelik bir araç olarak kullanılır.
Enstrümantal şartlandırma, operant koşullandırma olarak da adlandırılır. Bu süreçte, bireyin belirli bir davranışı sergilemesi, olumlu sonuçlarla (örneğin, ödüller) takviye edilir ve böylece davranışın tekrarlanma olasılığı artar. Öte yandan, istenmeyen davranışlar da cezalarla karşılanabilir ve böylece tekrarlanma olasılığı azalır.
Enstrümantal şartlandırma, iş dünyasında motivasyonu artırmak, performansı teşvik etmek veya istenmeyen davranışları engellemek gibi çeşitli alanlarda kullanılabilir. Örneğin, bir çalışanın başarılı bir proje tamamlaması durumunda ödüllendirilmesi, ileride benzer projelerde yüksek performans gösterme olasılığını artırabilir.
Ancak, enstrümantal şartlandırma yöntemi aşırı kullanıldığında veya yanlış şekilde uygulandığında olumsuz sonuçlara yol açabilir. Motivasyonun yalnızca ödüllere veya cezalara bağlı hale gelmesi, içsel motivasyonun azalmasına ve uzun vadede performansın düşmesine neden olabilir. Bu nedenle, enstrümantal şartlandırmanın dengeli ve uygun bir şekilde kullanılması önemlidir, ve ödüllerin veya cezaların uygun bir şekilde seçilmesi ve zamanlaması gerekmektedir.