Anormal kişilik, bireyin sosyal ve kişisel işlevselliğinde ve yaşam kalitesinde bozulmalara neden olan, sosyal ve kültürel normlardan sapma gösteren ve sürdürülebilir, esnek olmayan davranış kalıplarına işaret eder. Anormal kişilik kavramı, genellikle kişilik bozuklukları ile ilişkilendirilir. Kişilik bozuklukları, insanların düşünme, hissetme ve davranışlarını yönlendiren kalıcı ve sıkıntılı kişilik özelliklerini tanımlar.
DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5th Edition) ve ICD-10 (International Classification of Diseases, 10th Edition) gibi tanı kılavuzlarında, çeşitli kişilik bozuklukları sınıflandırılmıştır. Bu bozukluklar, genellikle belirli bir düşünce, duygu ve davranış modeline göre kümelenir.
Kişilik bozukluklarının bazı örnekleri şunlardır:
- Paranoid Kişilik Bozukluğu: Başkalarına güvensizlik ve sürekli şüphe ile karakterize olan bir kişilik bozukluğu.
- Şizoid Kişilik Bozukluğu: Sosyal ilişkilerden ve duygusal ifadeden kaçınma eğilimi gösteren bir kişilik bozukluğu.
- Antisosyal Kişilik Bozukluğu: Başkalarının haklarına ve duygularına saygısızlık gösteren, yasalara ve sosyal kurallara uymayan bir kişilik bozukluğu.
- Borderline Kişilik Bozukluğu: Kararsız ilişkiler, duygusal dalgalanmalar ve kendine zarar verme eğilimi gösteren bir kişilik bozukluğu.
- Narsisistik Kişilik Bozukluğu: Kendini aşırı derecede önemseme, başkalarının ihtiyaçlarına karşı duyarsızlık ve sürekli takdir arayışı ile karakterize olan bir kişilik bozukluğu.
Anormal kişiliklerin veya kişilik bozukluklarının tedavisi, bireyin özgül durumuna ve bozukluğun tipine bağlı olarak değişir. Psikoterapi, danışmanlık ve bazen farmakolojik tedaviler gibi tedavi seçenekleri, kişilik bozukluklarının nedenlerini ve etkilerini ele almak için kullanılabilir. Özellikle bilişsel-davranışçı terapi (CBT), diyalektik davranış terapisi (DBT), psikodinamik terapi ve aile terapisi gibi psikoterapi yaklaşımları, anormal kişiliklerin üstesinden gelmeye yardımcı olabilir.