„Birincil yapı“ terimi, Sigmund Freud’un psikanaliz kuramında kullanılan bir kavramdır. Freud’a göre, insanın psikolojik yapısı üç katmandan oluşur: „birincil yapı“ (id), „ikincil yapı“ (ego) ve „üçüncül yapı“ (süperego).
Birincil yapı, doğuştan gelen ve içgüdüsel dürtülerin kaynağı olan yapıdır. İd, doğal ve içgüdüsel arzuları, cinsel dürtüleri ve agresif eğilimleri temsil eder. İd, ilkel bir şekilde işler ve „haz ilkesi“ne göre yönlendirilir. Yani, hemen tatmin arayışında olan ve rahatlık sağlamak için herhangi bir engel tanımayan bir yapıdır.
İd, bilinçdışında yerleşik olduğu için kişi tarafından bilinçli olarak kontrol edilmez. Freud’a göre, kişinin erken çocukluk dönemindeki temel ihtiyaçlarının karşılanmasıyla başlar. İd, zevk ilkesi doğrultusunda hareket eder ve acil arzuların tatminini sağlamak için enerji talep eder.
İd, ego ve süperego ile birlikte çalışır. Ego, gerçeklik ilkesine göre hareket ederek id’in içgüdülerini uygun şekilde yönlendirir ve toplumun kabul ettiği normlar ve gerçeklikle uyumlu davranışları sağlamaya çalışır. Süperego ise toplumsal normlar, değerler ve vicdanı temsil eder ve kişinin içselleştirdiği toplumsal kurallara göre davranmasını sağlar.
Birincil yapı (id), Freud’un psikanaliz kuramında kişilik yapısının temel bileşenlerinden biridir. İd’in içgüdüsel dürtüleri ve arzuları kontrol eden ego ve süperego ile birlikte, insanların davranışlarını ve kişiliklerini şekillendiren güçlü bir etkiye sahiptir. İd’in doğal eğilimleri ve içgüdüleri, kişinin sosyal ve ahlaki normlarla uyumlu bir şekilde davranabilmesi için ego ve süperego tarafından denetlenir ve yönlendirilir.